شناسایی سرطان پانکراس یا لوزالمعده در مراحل اولیه دشوار است؛ زیرا این بیماری ممکن است در ابتدا علائم مشخصی ایجاد نکند. به همین دلیل، سرطان پانکراس گاهی «قاتل خاموش» نامیده میشود. بر اساس برآورد انجمن سرطان آمریکا، تنها در سال ۲۰۲۰ حدود ۵۷ هزار و ۶۰۰ مورد جدید از این سرطان در ایالات متحده تشخیص داده شد؛ با این حال، بسیاری از بیماران زمانی متوجه بیماری میشوند که سرطان به مرحله پیشرفته رسیده یا به اندامهای دیگر گسترش یافته است.
البته علائم زیر لزوما به معنای ابتلا به سرطان پانکراس نیستند و میتوانند در بیماریهای مختلفی دیده شوند. با این حال، تداوم یا همزمانی چند علامت، بهویژه در افراد بالای ۵۰ سال، باید توسط پزشک بررسی شود.
۱. درد مداوم شکم
از آنجا که پانکراس پشت معده قرار دارد، رشد تومور میتواند به این اندام یا بافتهای اطراف فشار وارد کند و باعث درد در قسمت بالای شکم شود. این درد گاهی به پشت نیز انتشار پیدا میکند. بر اساس گزارش سازمان سرطان پانکراس بریتانیا، درد شکم در حدود ۷۰ درصد از موارد این بیماری دیده میشود.
دردی که مداوم است، بهتدریج شدت میگیرد یا بعد از غذا خوردن بیشتر میشود، نباید نادیده گرفته شود.
۲. خارش پوست
خارش پوست دلایل زیادی دارد و سرطان پانکراس تنها یکی از آنهاست. اگر تومور مسیر خروج صفرا را مسدود کند، سطح بیلیروبین در خون افزایش مییابد و این ماده میتواند در پوست تجمع پیدا کند. در چنین شرایطی، خارش معمولا همراه با زرد شدن پوست یا چشمها ظاهر میشود.
اگر خارش شدید و مداوم است و علت مشخصی ندارد، استفاده از لوسیون بهتنهایی کافی نیست و بهتر است برای بررسی دقیقتر به پزشک مراجعه کنید.
۳. شروع ناگهانی افسردگی یا اضطراب
بسیاری از افراد نمیدانند که برخی بیماران مبتلا به سرطان پانکراس ممکن است پیش از تشخیص بیماری، با افسردگی یا اضطراب ناگهانی روبهرو شوند. هاروی بی. سیمون، پزشک عمومی در بوستون، به نشریه سلامت دانشگاه هاروارد گفته است که این علائم ممکن است همزمان با پیشرفت سرطان در بیماران ایجاد شوند.
یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۱۸ در مجله Pancreas نیز به وجود ارتباط میان سرطان پانکراس و مشکلات روانی، بهویژه افسردگی و اضطراب ناگهانی در افرادی که پیشتر چنین شرایطی را تجربه نکردهاند، اشاره کرده است. البته افسردگی دلایل بسیار متنوعی دارد و بهتنهایی نشانه سرطان نیست؛ اما بروز ناگهانی و بدون توضیح آن، بهخصوص همراه با علائم جسمی دیگر، نیازمند توجه پزشکی است.
۴. کمردرد
درد شکم تنها نوع ناراحتی مرتبط با سرطان پانکراس نیست. بر اساس اطلاعات انجمن سرطان آمریکا، کمردرد نیز ممکن است زمانی ایجاد شود که تومور به اعصاب یا اندامهای اطراف پانکراس فشار وارد کند.
کمردرد معمولا دلایل شایعی مانند گرفتگی عضلات، مشکلات ستون فقرات یا وضعیت نامناسب بدن دارد؛ اما اگر بدون علت مشخص، مداوم یا همراه با درد شکم و کاهش وزن باشد، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
۵. کاهش وزن بدون دلیل
بر اساس گزارش کلینیک مایو، چند عامل میتوانند باعث کاهش وزن در افراد مبتلا به سرطان پانکراس شوند. رشد سرطان انرژی زیادی از بدن میگیرد و ممکن است اشتها را کاهش دهد. همچنین، اگر تومور به معده فشار وارد کند، فرد زودتر احساس سیری میکند یا غذا خوردن برایش دشوار میشود.
از سوی دیگر، اختلال در عملکرد پانکراس میتواند باعث کاهش تولید آنزیمهای گوارشی شود. در نتیجه، بدن نمیتواند مواد مغذی موجود در غذا را بهخوبی هضم و جذب کند. کاهش وزن ناخواسته و قابلتوجه، بهویژه اگر طی چند ماه رخ دهد، باید بررسی شود.
۶. مشکلات گوارشی و تغییر در مدفوع
اگر مدفوع به رنگ روشن، چرب یا آبکی درآمده، روی سطح آب شناور میماند یا بوی بسیار نامطبوعی پیدا کرده است، باید به مشکلات مربوط به هضم چربیها توجه کرد. طبق اطلاعات منتشرشده در منابع پزشکی، انسداد مجرای صفراوی میتواند مانع رسیدن بیلیروبین به روده شود و عملکرد طبیعی دستگاه گوارش را مختل کند.
کاهش آنزیمهای گوارشی پانکراس نیز ممکن است باعث شود چربیها بهدرستی هضم نشوند. نفخ، اسهال، تغییر عادت دفع و مدفوع چرب میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، اما در صورت تداوم باید توسط پزشک بررسی شود.
۷. ضعف شدید
احساس ضعف شدید در دستها و پاها یا بیحالی مداوم، یکی دیگر از علائمی است که ممکن است در سرطان پانکراس دیده شود. مرکز سرطان موفیت، ضعف شدید را از علائم احتمالی این بیماری میداند.
سرطان میتواند با کاهش اشتها، اختلال در جذب مواد مغذی، کمخونی و افزایش نیاز انرژی بدن همراه شود و به این ترتیب احساس ضعف ایجاد کند. البته ضعف بهتنهایی نشانه اختصاصی سرطان پانکراس نیست و بیماریهای زیادی میتوانند چنین علامتی ایجاد کنند.
۸. خستگی بیدلیل و مداوم
خستگی شدید و ادامهدار، از علائم رایج بسیاری از سرطانها از جمله سرطان پانکراس است. اگر با وجود خواب کافی و نداشتن فعالیت سنگین، همچنان احساس خستگی میکنید، بهتر است علت آن بررسی شود.
یک مطالعه منتشرشده در سال ۲۰۱۸ در مجله Acta BioMedica، خستگی مرتبط با سرطان را احساس خستگی جسمی ناشی از خود بیماری یا درمانهای آن تعریف کرده است؛ خستگیای که میتواند فعالیتهای روزمره فرد را مختل کند. کمخونی، کاهش وزن، درد، اختلال خواب و تغییرات متابولیکی از عواملی هستند که ممکن است در ایجاد این خستگی نقش داشته باشند.
۹. زرد شدن پوست و چشمها
زرد شدن پوست یا سفیدی چشمها، علامتی است که نباید نادیده گرفته شود. این وضعیت که به آن یرقان گفته میشود، ممکن است در اثر بیماریهای کبدی، هپاتیت، سنگ صفرا یا انسداد مجرای صفراوی ایجاد شود و یکی از علائم احتمالی سرطان پانکراس نیز به شمار میرود.
متیو والش، جراح در کلیولند، در یک پادکست درباره این موضوع گفته است: «شما میتوانید یک تومور نسبتا کوچک در انتهای پانکراس داشته باشید که باعث زردی شود. این یکی از علائم است و میتواند نسبتا زودهنگام رخ دهد.»
زردی پوست و چشمها معمولا در اثر افزایش بیلیروبین ایجاد میشود و نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
۱۰. ابتلا به دیابت بهطور ناگهانی
ابتلا به دیابت در سنین بالاتر، بهویژه زمانی که فرد اضافهوزن قابلتوجهی ندارد یا سابقه خانوادگی مشخصی از دیابت در میان نیست، میتواند نیازمند بررسی بیشتر باشد. متیو والش در اینباره گفته است:
«ابتلا به دیابت بهطور ناگهانی در سنین بالاتر هرگز موضوعی ساده نیست. شما باید پانکراس را بررسی کنید، زیرا این میتواند یکی از ویژگیهای مهم باشد.»
دانشگاه جانز هاپکینز نیز توضیح میدهد که سرطان پانکراس ممکن است با آسیب رساندن به سلولهای تولیدکننده انسولین، باعث افزایش قند خون و ایجاد دیابت جدید یا دیررس شود. البته بیشتر موارد دیابت به سرطان پانکراس مربوط نیستند؛ اما دیابت ناگهانی همراه با کاهش وزن یا علائم گوارشی باید توسط پزشک ارزیابی شود.
۱۱. تیره شدن رنگ ادرار
بسیاری از افراد تصور میکنند افزایش بیلیروبین فقط باعث زرد شدن پوست و چشمها میشود، اما این ماده میتواند رنگ ادرار را نیز تغییر دهد. طبق اطلاعات انجمن سرطان آمریکا، ادرار تیره گاهی حتی پیش از مشاهده زردی پوست یا چشمها ظاهر میشود.
افزایش بیلیروبین در خون میتواند ادرار را به رنگ قهوهای یا زرد تیره درآورد. کمآبی بدن نیز یکی از دلایل شایع تیره شدن ادرار است، اما اگر این تغییر رنگ ادامهدار باشد یا همراه با زردی، خارش یا مدفوع روشن رخ دهد، باید با پزشک مشورت کنید.
۱۲. حالت تهوع یا استفراغ
سرطان پانکراس ممکن است با فشار آوردن به معده، عبور غذا از دستگاه گوارش را دشوار کند. طبق گزارش انجمن سرطان آمریکا، این فشار میتواند باعث حالت تهوع و در برخی موارد استفراغ شود.
البته تهوع و استفراغ معمولا به دلایل شایعتری مانند عفونت، مسمومیت غذایی، مشکلات معده یا عوارض دارویی رخ میدهد. اما تداوم این علائم، ناتوانی در نگه داشتن غذا و مایعات، کاهش وزن یا همراه شدن آن با درد شکم، نیازمند بررسی پزشکی است.
۱۳. لخته شدن خون
ایجاد لخته خون، بهویژه در سیاهرگهای عمقی پا که به آن ترومبوز ورید عمقی گفته میشود، گاهی میتواند از نخستین نشانههای سرطان پانکراس باشد. این وضعیت ممکن است با قرمزی، تورم، گرمی یا درد در یک پا همراه شود.
اگر بخشی از لخته خون جدا شده و به ریه برسد، آمبولی ریه رخ میدهد که میتواند باعث تنگی نفس، درد قفسه سینه، تپش قلب یا سرفه خونی شود. در چنین شرایطی باید فورا به اورژانس مراجعه کرد.
بسیاری از علائم سرطان پانکراس با بیماریهای شایعتر مشترک هستند و وجود یک یا چند مورد از آنها بهتنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست. با این حال، زردی پوست و چشمها، کاهش وزن بدون دلیل، درد مداوم شکم یا پشت، تغییرات طولانیمدت در مدفوع، دیابت ناگهانی و لخته شدن خون باید جدی گرفته شوند. تشخیص قطعی تنها با بررسی پزشک، آزمایشهای لازم و تصویربرداری امکانپذیر است.
