«By Dawn’s Early Light»؛ تریلر اتمی فراموش‌شده‌ای که جهان را تا مرز نابودی می‌برد

شبکه اچ‌بی‌او (HBO) در سال ۱۹۹۰ رمان «Trinity’s Child» نوشته ویلیام پروکنو را که در سال ۱۹۸۳ منتشر شده بود، به یک فیلم تلویزیونی اقتباس کرد؛ اثری که یادآوری می‌کرد جهان با چه سرعت هولناکی ممکن است در هرج‌ومرج یک جنگ هسته‌ای فرو برود. بااین‌حال، برخلاف بسیاری از فیلم‌های مرتبط با آخرالزمان اتمی، «By Dawn’s Early Light» تا حد زیادی فراموش شده است.

شاید هیچ عبارتی به‌اندازه «تبادل هسته‌ای» نشان ندهد که مفهوم نابودی اتمی در دوران جنگ سرد تا چه حد عادی و حتی پیش‌پاافتاده شده بود. سوزاندن تمام سیاره در فاجعه‌ای گرماهسته‌ای هرگز تا این اندازه ملال‌آور به گوش نمی‌رسید! البته همه تحت تاثیر چنین اصطلاحاتی به بی‌تفاوتی نرسیدند. بسیاری از هنرمندان تلاش کردند به مردمی که حساسیت خود را از دست داده بودند، یادآوری کنند چنین «تبادلی» تا چه اندازه ویرانگر خواهد بود.

برای بسیاری، فیلم تلویزیونی تکان‌دهنده «Threads» همچنان به‌یادماندنی‌ترین نمونه این رویکرد است، اما آثار متعدد دیگری نیز وجود دارند؛ از «The Day After» ساخته نیکلاس مایر گرفته تا مستندنمای هولناک «The War Game» از بی‌بی‌سی (BBC).

این هشدارها فقط به سینما محدود نبودند. پیتر جورج، نویسنده بریتانیایی، در سال ۱۹۵۸ با کتاب «Red Alert» هشدار داد که دکترین موسوم به «نابودی حتمی متقابل» یا MAD با چه سهولتی می‌تواند به پایان جهان منجر شود. یوجین بردیک نیز در سال ۱۹۶۲ با انتشار «Fail Safe» همین مسیر را ادامه داد. این کتاب در سال ۱۹۶۴ به فیلمی هم‌نام اقتباس شد و بعدتر در دهه ۲۰۰۰ به شکل یک نمایش تلویزیونی با بازی سم الیوت و نوآ وایل درآمد.

در این میان، «Trinity’s Child» نوشته پروکنو نیز سقوط سریع جهان به ورطه جنگ هسته‌ای را به تصویر می‌کشید. این رمان نیز مانند کتاب بردیک برای نمایش اقتباس شد و نتیجه، فیلم اختصاصی «By Dawn’s Early Light» بود که اچ‌بی‌او در سال ۱۹۹۰، یک سال پس از فروپاشی دیوار برلین، پخش کرد.

جدیدترین اثر در مجموعه فیلم‌هایی که می‌گویند «فراموش نکنید جنگ هسته‌ای واقعا چقدر وحشتناک است»، تریلر پراسترس کاترین بیگلو با عنوان «A House of Dynamite» است. فیلم بیگلو نیز مانند آثاری که از آن‌ها تاثیر گرفته، جنونی را آشکار می‌کند که در بنیان نظم هسته‌ای جهان نهفته است؛ نظمی که سراسر کره زمین را در آستانه نابودی کامل قرار داده. البته میزان موفقیت فیلم در انتقال این پیام تا حد زیادی به نظر مخاطب درباره پایان عصبانی‌کننده «A House of Dynamite» بستگی دارد. بااین‌حال، این تنها فیلمی نیست که چنین هشداری می‌دهد و شاید برخی آثار پیشین حتی این کار را بهتر انجام داده باشند.

«Trinity’s Child» یکی از همین نمونه‌هاست. داستان کتاب درباره رییس‌جمهور ایالات متحده است که ناگهان خود را در میانه جنگی هسته‌ای با اتحاد جماهیر شوروی می‌بیند. او برای جلوگیری از نابودی کامل بشریت باید با جانشین جنگ‌طلب خود مقابله کند؛ آن هم در شرایطی که یک بمب‌افکن بی-۵۲ مجهز به سلاح هسته‌ای به سمت شوروی در حرکت است.

بروس گیلبرت، فیلم‌نامه‌نویس، رمان پروکنو را با تغییراتی محدود برای تلویزیون اقتباس کرد. واضح‌ترین تغییر در همان ابتدای فیلم اچ‌بی‌او دیده می‌شود. در رمان، روسیه نخستین حمله را علیه ایالات متحده انجام می‌دهد، اما در فیلم مقام‌های شورشی به دونتسک حمله می‌کنند و ماجرا را طوری جلوه می‌دهند که انگار آمریکا آغازگر جنگ بوده است. این اقدام، شوروی را به شلیک موشک‌های هسته‌ای تحریک می‌کند. یک خط داستانی عاشقانه نیز به فیلم اضافه شده که در رمان پروکنو وجود نداشت. به‌جز این موارد، «By Dawn’s Early Light» به همان اندازه «Trinity’s Child» دلهره‌آور باقی ماند.

در «By Dawn’s Early Light»، مارتین لاندو نقش رییس‌جمهور ایالات متحده را بازی می‌کند؛ مردی که پس از شلیک موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای هسته‌ای شوروی به سوی کشورش، با انتخابی ناممکن روبه‌رو می‌شود. رهبر شوروی توضیح می‌دهد موشک‌ها در واکنش به حمله دونتسک شلیک شده‌اند، اما مشاوران نظامی رییس‌جمهور از او می‌خواهند پاسخی مشابه بدهد. پس از دومین موج شلیک شوروی، او نیز حمله متقابل آمریکا را تایید می‌کند و جنگ جهانی سوم آغاز می‌شود.

کمی بعد، بالگرد حامل رییس‌جمهور بر اثر موج انفجار سقوط می‌کند و همه تصور می‌کنند او کشته شده است. وزیر کشور آمریکا با بازی دارن مک‌گوین که با اسم رمز «کندور» شناخته می‌شود، سوگند ریاست‌جمهوری یاد می‌کند و خیلی زود متقاعد می‌شود حملات بیشتری را تایید و درخواست‌ها برای آتش‌بس را نادیده بگیرد.

در همین حین، یک بمب‌افکن بی-۵۲ به فرماندهی سرگرد کسیدی با بازی پاورز بوث به سوی اتحاد جماهیر شوروی پرواز می‌کند. وقتی کسیدی تصمیم می‌گیرد مسیر خود را تغییر دهد و بازگردد، کندور فرمان سرنگونی هواپیمای او را صادر می‌کند. از سوی دیگر، مشخص می‌شود رییس‌جمهور با بازی لاندو از سقوط بالگرد جان سالم به در برده است. او تلاش می‌کند پیش از آنکه تمام جهان در آتش هسته‌ای فرو برود، با جانشین خود تماس بگیرد و حملات بعدی را متوقف کند.

«By Dawn’s Early Light» هنگام پخش با نقدهای مثبتی روبه‌رو شد. ری لویند از لس‌آنجلس تایمز، گروه بازیگران «درخشان» فیلم را ستود؛ گروهی که جیمز ارل جونز، پیتر مک‌نیکول، جفری دی‌مان و ربکا د مورنی نیز در آن حضور دارند. کن تاکر از انترتینمنت ویکلی (Entertainment Weekly) فیلم را اثری «پرتحرک، پیچیده و فقط گاهی کمی آبکی» توصیف کرد و در نهایت آن را «به‌مراتب بهترین پروژه سینمایی اختصاصی دانست که اچ‌بی‌او بر ساخت آن نظارت داشته است.»

با وجود این استقبال مناسب، فیلم در گذر زمان تقریبا به فراموشی سپرده شد. «By Dawn’s Early Light» یک تریلر آخرالزمانی دست‌کم‌گرفته‌شده و شایسته توجه دوباره است؛ فیلمی که شاید بهتر از بسیاری از آثار مشابه، وحشت واقعی نهفته در عبارت به‌ظاهر بی‌خطر «تبادل هسته‌ای» را به یادمان می‌آورد.